Bursa, themelore për menaxhimin e burimeve energjetike

Bursa, themelore për menaxhimin e burimeve energjetike

Analizë nga Dr. Lorenc Gordani

Këshilltar Ligjor për Çështjet e Energjisë

#strategji #hapja e tregut te energjisë #skenar #ulje të çmimit afatgjatë #shërbimeve energjetike #efecience burimet energjetike #KESH #furnizimi i konsumatorëve të mëdhenj

Sektori i energjisë ka definuar tashmë një strategji që i referohet skenarëve të ndryshëm, duke i dhënë përparësi mundësive që ofrohen nga hapja e tregut të energjisë. Tani që janë analizuar dhe përcaktuar hallkat në afatgjate, thelbësore është të diskutuarit në më shumë detaje për mundësitë që hap tregu për sektorin e energjisë. Pikërisht në këtë drejtim do të përpiqemi të bëjmë një reflektim të thjeshtuar, duke përmbledhur aspektet më të rëndësishme lidhur me bursën e energjisë

Siç e dimë, tregu i energjisë deri me këtu ka ecur ngadalë dhe efektet e tij duket se kane mbetur më shumë brenda institucioneve dhe kompanive publike pa u bërë të prekshme për konsumatorët, kompanitë dhe investitorët. Kjo sepse po vazhdojmë të mbajmë të paprekur barrierën kryesore – apo thelbin e tregut – lirinë për të zgjedhur një furnizues, e cila në mënyre definitive “shtrembëron” të gjithë sektorin e energjisë dhe ekonominë në tërësi.

Për shkak të natyrës së saj inovative, vështirësisë se kuptimit qofte edhe nga ana nocionale, dhe sigurisht mungesës se eksperiencës për të ndërmarre këtë hap të pashmangshëm, edhe pas shumë vitesh nga fillimi i reformës, mbetet shumë skepticizëm për realizimin e saj, madje dozat në një fare mënyre janë edhe në rritje. E gjithë kjo, përfshin të paktën dy ose tre vjet vonesë, përveçse një rënie në shkelje me angazhimet e ndërmarra në nivelin e komunitetit rajonal të energjisë dhe me mbështetësit ndërkombëtarë të sektorit.

Për të qartësuar kuadrin, le të fillojmë me pikat që krijojnë më shumë pështjellim, që lidhen me skenarët potencial që rrjedhin nga hapja e tregut. Fakti i njohur nga të gjithë është se bursat rrisin transparencën, efikasitetin dhe konkurrencën. Prandaj, çmimi i energjisë në tregun me shumice me çdo gjasë do të shënoje ulje. Ndërsa njëkohësisht duhet të kujtojmë varësinë nga importi, ku tradicionalisht blejmë mesatarisht 30% dhe vitin e kaluar kemi arritur ne kuotën rreth 50%. Pra, nëse ky skenar do të verifikohet, atëherë thjesht nuk kemi nevojë për investime të mëtejshme me subvencione, sepse mund te blejmë më lirë në treg!

Por edhe nëse shikojmë variantin e kundërt, duke supozuar për një çast se çmimi i energjisë do të jetë më i lartë, kjo do të thotë që investimet do të aktivizohen pa mbështetje. E rëndësishme është të theksohet se investimet e bëra sot ngarkohen mbi faturën e energjisë, dhe me rritjen e investimeve në teknologjitë më të shtrenjta fotovoltaike kjo peshë sa vjen dhe do të shtohet edhe më shumë mbi konsumatorin. Pra me hapjen e tregut të energjisë dhe duke supozuar rritjen e çmimeve, subvencionet zvogëlohen dhe shumë sektorë te lidhur me investimet e reja aktivizohen në një zinxhirë vlere të shtuar dhe punësimi.

Ndërkohe që çmimet e larta do të bënin që konsumatorët dhe bizneset, falë nivelit aktual të zhvillimit të përgjithshëm dhe mundësive ligjore të ofruar për prodhimin e shpërndarë te energjisë, të ndryshojnë qasjen dhe të fillojnë të lëvizin drejt zgjidhjeve që shikojnë investime për prodhimin e tyre të energjisë dhe masat për përdorim efikas të saj. Nga ana tjetër, fondet e lira publike mund të riorientohen për të forcuar rrjetin e energjisë elektrike, duke u kthyer kështu në një aset afatgjatë për të gjithë shoqërinë.

Pra, në finale, nëse e hapim tregun, së pari do të shohim çmimin reale të energjisë dhe aktivizim të investimeve. Në ketë rrugë Shqipëria është vetëm vendi i fundit qe hynë, dhe fakti është se bursat, të paktën me trendin aktual dhe të pritshëm, priren të kenë një ulje të çmimit afatgjatë dhe luhatje të forta përgjatë ditës. Për këtë arsye, në të ardhmen, fitimet më të mëdha nuk do të gjenerohen nga investimet apo kontratat afatgjata të lidhura qofte në formën e PPA-ve ose marrëveshjeve të drejtpërdrejta publik-privat, por nga menaxhimi apo më mirë ofrimi i shërbimeve energjetike.

Për të gjitha këto, hapja e tregut përveç se detyrim i pashmangshëm për t’u integruar në tregun evropian të energjisë duke zbatuar paketën e tretë të energjisë të BE-së, është gjithashtu një mundësi e shkëlqyer për të vënë në efecience burimet energjetike, qofshin ato publike apo private. Prandaj, rregullatori i energjisë duhet të aplikojë sa më shpejt të jetë e mundur modelin e tregut të përgatitur me mbështetjen e IFC-së përmes ndihmës së grupit të konsultimit të nivelit të lartë të bursës norvegjeze, të aprovuar që në mesin e vitit 2016.

Efektet do të jenë të shumta dhe të menjëhershme, për shkak të reduktimit të nevojës për subvencione dhe transformimin e kompanive në aktor të zhvillimit. Para së gjithash, gjiganti shqiptar i prodhimit KESH, i cili deri këtu vazhdon të jetë i rënduar nga borxhet e politikave të gabuara të privatizimit dhe mbajtjes së kontratave të rregulluara, falë rezervës ujore që lejon një rol mbizotërues të paktën në rajonin tonë, do të përfitonte nga shitja kur çmimi do të kulmojë në bursat rajonale. Nëse shikojmë përreth, kjo po bëhet me sukses nga të gjithë kompanitë e tjera private, edhe se shumë me të vogla, siç është Statkrafti, Ayen, etj., të cilët shpesh nuk preferojnë të shesin në vend edhe për shkak të avantazheve që jep teknologjia hidrike në bursat spot të energjisë.

Me të ardhurat që do të ofrohen për buxhetin publik, mund të kompensohen ato që nevojiten në bilancin energjetik të kompanisë më të madhe shqiptare, pra ajo që i duhet OSHEE-së të blejë si ofrues i shërbimit për të gjithë konsumatorët e mbrojtur. Megjithëse kjo nuk do të jetë e nevojshme pasi që OSHEE-ja, si kompania që thuajse ka në portofolin e saj të gjerë të gjithë konsumatorët, fal rolit të ofruesit të shërbimit universal atë të tregut te lirë dhe sistemit të shpërndarjes, mund të optimizojë duke blerë pothuajse në çdo treg të gjithë bazën e nevojave vjetore të energjisë, me kontrata afatgjata dhe me një çmim shumë të volitshëm.

Kështu, siç KESH-i nëpërmjet masave rregullatore për kontratat afatgjata, edhe OSHEE-ja, duhet të çlirohet nga furnizimi i konsumatorëve të mëdhenj, të cilët janë plotësisht në gjendje të blejnë në tregun e liberalizuar. Vetëm për shembull nëse sa këtu do të kishte ndodhur gjatë 5 muajve të parë të këtij viti për konsumatorët e lidhur me nivelin 35 kV, të cilët ngurruan pasi deri me këtu nuk e dinë dhe e shohin tregun, do ta kishin blere me një çmim më të ulët te asaj qe paguan. Ndërsa nga qershori e në vijim po paguajnë më shtrenjtë për shkak se nuk kane menduar me kohë për të hyrë në marrëdhënie me furnizuesit alternativ.

Arsyet që të gjitha së bashku po çojnë që përfundimisht të mbizotëroje edhe ndaj me skeptikëve nevoja e daljes ne tregun e lirë, i cili nga ana tij por formësohet edhe nën presionin e shtuar të sekretariatit të energjisë. Pra, tani që po kompletohen me pjesën rregullatore ndryshimet e fundit ligjore, dhe është pothuajse përmbyllur rinegocimi i planit të ristrukturimit të sektorit energjetik me Bankën Botërore, duket se përfundimisht jemi afër dhënies së dritës jeshile të burse së energjisë. Në fakt, në këtë drejtim, OST është aktualisht në fazën e implementimit të platformës elektronike për shkëmbimin e energjisë, por mbetet e pafalshme pozicioni deri diku i pakuptimtë i kompanive private që nuk kanë aftësinë dhe kapacitet të përfitojnë nga mundësitë që hapen nga tregu i lire i energjisë.

Shënim: Mendimet dhe opinionet e këtu me sipër shprehur i përkasin autorit të tyre. Ndërsa të gjitha përpjekjet janë bërë për të siguruar saktësinë e tyre, sa këtu nuk ka për qëllim të ofrojë këshilla ligjore, pasi që situatat individuale mund të ndryshojnë dhe duhet të diskutohen me një ekspert. Për çdo këshillë specifike teknike ose ligjore, mbi informacionin e ofruar dhe tema të ngjashme, mund të kontaktoni përmes “lorenc_gordani@albaniaenergy.org”.

Most Read Publications

Most Visit Section

 2,147,483,647 total views,  1 views today

Lini një Përgjigje

Këtë e pëlqejnë %d blogues: